เทคนิคการลดพฤติกรรม

    การลดพฤติกรรม หมายถึง การที่พฤติกรรมเป้าหมายเป็นพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์และเกิดขึ้น ด้วยความถี่ที่สูง นักปรับพฤติกรรมจะทําให้พฤติกรรมนั้นเกิดขึ้นด้วยความถี่น้อยลง หรือไม่เกิดขึ้นเลย ประกอบด้วย การลงโทษ การให้เวลานอก การปรับสินไหม การหยุดยั้งการให้ การเสริมแรง (ประเทือง ภูมิภัทราคม. 2540) เป็นต้น

1. การลงโทษ หมายถึง การที่อินทรีย์แสดงพฤติกรรมใดพฤติกรรมหนึ่งแล้วได้รับสิ่งที่ไม่พึงพอใจ ซึ่งเป็นผลทําให้การแสดงพฤติกรรมนั้น ๆ ของอินทรีย์ลดลงหรือความถี่ในการแสดงพฤติกรรมนั้นๆ ลดลง หรืออาจกล่าวได้ว่า การลงโทษ หมายถึง การให้ผลกรรมทางลบ หรือสิ่งที่อินทรีย์ไม่พึงพอใจ หรือการนําสิ่งที่อินทรีย์พึงพอใจออกไป หลังจากที่อินทรีย์แสดงพฤติกรรมนั้น ๆ แล้ว สําหรับวิธีการลงโทษนั้น ทําได้โดยการให้สิ่งที่ไม่พึงพอใจหรือสิ่งเร้าที่อินทรีย์ไม่พึงประสงค์ แก่อินทรีย์ ภายหลังที่อินทรีย์แสดงพฤติกรรมนั้น ๆ ลดลง นอกจากนี้การลงโทษจะมีประสิทธิภาพ หากลงโทษทุกครั้งและลงโทษทันทีที่บุคคลนั้นๆแสดงพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ และจะต้องลงโทษอย่างรุนแรงจึงจะทําให้คุณค่าของการลงโทษนั้นมีประสิทธิภาพ
    สําหรับข้อดีของการลงโทษนั้น จะลดความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ได้ทันที และจะระงับการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ได้อย่างถาวร แต่อย่างไรก็ตาม การลงโทษก่อให้เกิดความเจ็บปวดทางร่างกายและความปวดร้าวทางจิตใจ ผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นจากการลงโทษจึงมีมากมายหลายประการ เช่น การลงโทษก่อให้เกิดการถอยหนี และการลงโทษมีอิทธิพลในทางลบต่อบุคคลที่ได้รับโทษ เพราะเป็นสาเหตุทําให้บุคคลที่ได้รับโทษเกิดความรู้สึกในทางลบทั้งต่อบุคคลที่ได้รับโทษ เพราะเป็นเหตุที่ทําให้บุคคลที่รับโทษเกิดความรู้สึกในทางลบทั้งต่อตนเองและบุคคลอื่น บุคคลที่ได้ รับโทษอาจจะดูถูกตนเอง มองตนเองหรือกล่าวประณามตนเองไปในทางลบ ขณะเดียวกันก็มีความรู้สึกในทางลบต่อบุคคลที่เกี่ยวข้อง

2. การให้ผลพฤติกรรมที่ไม่พึงปรารถนา เป็นการให้สิ่งใดๆ ก็ตามภายหลังพฤติกรรม ซึ่งเป็นการลงโทษ แบ่งออกเป็นวิธีการต่าง ๆ
    1) การลงโทษทางวาจา ได้แก่การลงโทษโดยใช้ข้อความหรือคําพูดภายหลังที่พฤติกรรมไม่พึงประสงค์เกิดขึ้น เช่น การดุ การด่า การตําหนิ การพูดปฏิเสธ การตักเตือน การใช้คําพูดอื่นๆ ที่แสดงการไม่ยอมรับเป็นต้น
    2) การเฆี่ยนตี เป็นการลงโทษทางกายที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในสังคม การเฆี่ยนตีเป็นการให้ผลกรรมที่ไม่พึงปรารถนาวิธีหนึ่งที่นิยมใช้ระงับพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์
    3) การช็อตด้วยไฟฟ้า เป็นสภาพการณ์ที่บุคคลไม่พึงปรารถนาอย่างหนึ่ง นิยมใช้เพื่อระงับพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์
    4) การให้ผลกรรมที่บุคคลไม่พึงปรารถนาอื่นๆ เช่นให้ยืนกางแขน

3. การถอดถอนผลกรรมทางบวก การถอดถอนผลกรรมทางบวก มีวิธีการหลายวิธีดังนี้
    1) การให้เวลานอก (Time Out) เป็นวิธีการลดความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ โดยการนําสิ่งที่อินทรีย์พึงพอใจหรือแรงเสริมทางบวกออกไปเป็นระยะเวลาหนึ่งตามที่กําหนด หลังจากที่อินทรีย์แสดงพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ และผลการนําสิ่งที่อินทรีย์พึงพอใจออกไป แม้ว่าจะเพียงชั่วระยะเวลาหนึ่งตามที่กําหนดก็ตาม ก็ทําให้ความถี่ในการแสดงพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์นั้น ๆ ลดลง หรืออาจให้ความหมายของการให้เวลานอกได้อีกความหมายหนึ่งว่า การให้เวลานอกหมายถึง การนําบุคคลที่แสดงพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ออกไปจากสภาพแวดล้อมที่เสริมแรงให้บุคคลนั้นแสดงพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์เป็นระยะเวลาหนึ่งตามที่กําหนด ซึ่งเป็นผลให้ความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ลดลง
    สําหรับข้อดีของการให้เวลานอกนั้น จะทําให้ความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ลดลงอย่างรวดเร็ว และคงทนถาวร ส่วนข้อเสียของการให้เวลานอกนั้น จะทําให้บุคคลนั้นมีความรู้สึกว่าตนได้รับการลงโทษมากกว่าได้รับการสนับสนุนส่งเสริมให้มีพฤติกรรมที่พึงประสงค์ นอกจากนี้ ผลของการใช้การให้เวลานอก จะไม่ช่วยเสริมสร้างพฤติกรรมที่พึงประสงค์ที่แต่ละบุคคลที่มีอยู่ให้พัฒนาก้าวหน้า เพียงแต่ช่วยลดความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์เท่านั้น
    2) การปรับสินไหม เป็นวิธีการลดความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ โดยนําสิ่งที่อินทรีย์พึงพอใจ หรือแรงเสริมทางบวกออกไปจํานวนหนึ่งตามที่กําหนด หลังจากที่อินทรีย์แสดงพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ และผลจากการนําสิ่งที่อินทรีย์พึงพอใจออกไปจํานวนหนึ่งตามที่กําหนด ทําให้ความถี่ในการแสดงพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์นั้น ๆ ลดลง
    สําหรับข้อดีของการปรับสินไหมนั้น จะทําให้ความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ลดลงอย่างรวดเร็ว และคงทนถาวร นอกจากนี้ ยังเป็นวิธีการที่สะดวกและยังเกิดผลดีกว่าการให้เวลานอก ส่วนข้อเสียของการปรับสินไหมนั้น นอกจากบุคคลนั้นจะถูกปรับสินไหมแล้วพฤติกรรมอื่น ๆ ที่ไม่พึงประสงค์จะเกิดตามมา เช่น พฤติกรรมก้าวร้าว การแสดงความไม่พอใจ กรีดร้อง หรือแม้กระทั่งหลีกหนีไปให้พ้นจากสภาพการณ์ที่เกิดขึ้นนั้น ๆ
    3) การแก้เกินกว่าเหตุ เป็นกระบวนการหนึ่งซึ่งมุ่งที่จะปูองกันเด็กจาก การแสดงพฤติกรรมที่เป็นปัญหา ในขณะเดียวกันก็กระตุ้นให้เด็กแสดงพฤติกรรมที่เป็นที่ยอมรับยิ่งขึ้น หรือเป็นการให้เด็กรับผิดชอบต่อการกระทําที่ไม่เหมาะสมของตนเองด้วยการแสดงพฤติกรรมที่เหมาะสมในระยะเวลาที่นานกว่าพฤติกรรมแรก การแก้เกินกว่าเหตุ มี 2 ประเภท คือ การแก้เกินกว่าเหตุแบบพฤติกรรมชดใช้ และแบบฝึกบริหารพฤติกรรมที่ดีขึ้น 
    การแก้เกินกว่าเหตุแบบพฤติกรรมชดใช้ เป็นการแก้ไขผลที่เกิดจากการประพฤติ ไม่เหมาะสม แต่ให้อยู่ในสถานการณ์ที่ดีกว่าปกติ เช่น เด็กใช้ดินสอขีดเขียนผนังห้องเรียน ต้องทําความสะอาด รอยขีดเขียนนั้นพร้อมทั้งทําความสะอาดรอยขีดเขียนอื่น ๆ ทั้งหมดที่มีบนผนังห้องด้วย วิธีแก้เกินกว่าเหตุแบบฝึกบริหารพฤติกรรมที่ดีขึ้น เป็นการฝึกฝนพฤติกรรมที่เหมาะสมซึ่งเป็นผลบังคับต่อพฤติกรรมที่ไม่ดีในขณะนั้น เช่น เด็กใช้ดินสอขีดเขียนแบบผนังห้อง ถูกสั่งให้คัดลอกรูปภาพ

4. การหยุดยั้งการให้การเสริมแรง เป็นวิธีการลดความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ โดยที่พฤติกรรมซึ่งเคยได้รับการเสริมแรงไม่ได้รับการเสริมแรงอีกต่อไป ผลของการหยุดยั้งการให้การเสริมแรงแก่พฤติกรรมที่เคยได้รับการเสริมแรงทําให้ความถี่ในการแสดงพฤติกรรมนั้น ๆ ลดลง แบ่งออกเป็น 2 ประเภท
    1) การหยุดยั้งพฤติกรรมที่ได้รับการเสริมแรงทางลบ คือ การยุติการให้การเสริมแรงทางลบแก่พฤติกรรมที่กระทําแล้ว สามารถหลีกหนีหรือถอดถอนสิ่งเร้าที่ไม่พึงปรารถนาได้สําเร็จ
    2) การหยุดยั้งพฤติกรรมที่ได้รับการเสริมแรงทางบวก คือ การยุติหรือการงดการเสริมแรงพฤติกรรมที่เคยได้รับการเสริมแรง อันมีผลทําให้พฤติกรรมนั้นลดลงหรือยุติลง สําหรับข้อดีของการหยุดยั้งการให้การเสริมแรงนั้น จะทําให้ความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ ไม่พึงประสงค์ค่อย ๆ ลดลงและคงทนถาวร และเนื่องจากการหยุดยั้งการให้การเสริมแรงเกี่ยวกับการระงับการให้การเสริมแรง มิได้เกี่ยวข้องกับการเสนอสิ่งที่อินทรีย์ไม่พึงพอใจหรือสิ่งที่อินทรีย์ไม่พึงประสงค์ ดังนั้นการหยุดยั้งการให้การเสริมแรงจึงไม่มีคุณค่าทางลบ ส่วนข้อเสียของการหยุดยั้งการให้การเสริมแรงนั้น พบว่า ความถี่ของการเกิดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์นั้นลดลงช้ามาก หากว่าบุคคลนั้นเคยได้รับการเสริมแรงภายใต้การให้การเสริมแรงแบบเป็นครั้งคราวหรือแบบเว้นระยะ นอกจากนี้ การหยุดยั้งการให้การเสริมแรงยังก่อให้เกิดความก้าวร้าว ทั้งนี้เพราะบุคคลนั้นเคยได้รับการเสริมแรงมาแล้ว แม้ว่าพฤติกรรมที่เขาแสดงออกนั้นจะเป็นพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ 
    ในทางปฏิบัติการปรับพฤติกรรมที่เกิดขึ้นในโรงเรียน จะเน้นที่การเลือกปัญหาเพื่อช่วยให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งละปัญหา ในทางการศึกษาเด็กมักแสดงพฤติกรรมต่าง ๆ ที่ละเมิดกฎเกณฑ์ทางสังคม วัฒนธรรมและกฎหมาย ตัวอย่างเด็กที่มีพฤติกรรมผิดปกติ มักแสดงอาการก้าวร้าว เช่น ต่อย เตะ ผลัก กัด ควบคู่ไปกับพฤติกรรมอื่น ๆ เช่น ติดผู้อื่น ต้องให้มีคนคอยช่วยเหลือ ร้องไห้ คร่ําครวญ และ ดื้อดึง ไม่ยินยอม ในกรณีนี้จําเป็นต้องได้รับการช่วยเหลือให้เด็กเปลี่ยนพฤติกรรมนั้น ๆ ทันที

5. การให้ตัวเสริมแรงทางบวกมากเกินพอ เป็นเทคนิคที่ใช้เพื่อลดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์โดยการให้ตัวเสริมแรงทางบวกต่อการแสดงพฤติกรรมเป็นจํานวนมากและบ่อยเกินไปจนทําให้ตัวเสริมแรงทางบวกนั้นหมดสภาพการเป็นตัวเสริมแรงต่อพฤติกรรมนั้น มีผลทําให้พฤติกรรมนั้นลดลงหรือยุติลง

6. การให้เผชิญกับสิ่งเร้าเป็นเวลานาน คือ เทคนิคการลดพฤติกรรมซึ่งกระทําโดยการให้บุคคลได้เผชิญกับสิ่งเร้าอย่างฉับพลัน และต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่ให้บุคคลหลีกหนีจากสิ่งเร้านั้น

7. การเสริมแรงแบบดีอาร์โอ คือ การนําการเสริมแรงทางบวกมาลดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ โดยการให้การเสริมแรงต่อพฤติกรรมอื่น นอกเหนือไปจากพฤติกรรมที่ต้องการจะให้ลดหรือยุติลง

การสร้างพฤติกรรมใหม่

    การสร้างพฤติกรรมใหม่ ประกอบด้วยวิธีการต่าง ๆ หลายวิธี เช่น การแต่งพฤติกรรม และการให้ตัวแบบ (ประเทือง ภูมิภัทราคม. 2547)

1. การแต่งพฤติกรรม คือ การสร้างพฤติกรรมใหม่ โดยวิธีการให้การเสริมแรงต่อพฤติกรรมที่คาดหมายว่าจะนําไปสู่พฤติกรรมเปูาหมาย ในการเพิ่มความถี่ของพฤติกรรมนั้น กระทําโดยการให้ตัวเสริมแรงภายหลังพฤติกรรมเกิดขึ้น ในกรณีที่พฤติกรรมเปูาหมายเป็นพฤติกรรมที่ไม่ค่อยมีในตัวบุคคลหรือเป็นพฤติกรรมใหม่ที่ต้องการให้มีในตัวบุคคล เทคนิคการแต่งพฤติกรรมเป็นเทคนิคหนึ่งที่เหมาะสมในการ
นํามาใช้สร้างพฤติกรรม ซึ่งเทคนิคการแต่งพฤติกรรม ประกอบด้วย
    1) กําหนดพฤติกรรมเปูาหมายให้ชัดเจน
    2) เลือกพฤติกรรมที่บุคคลมักแสดงในสภาพการณ์นั้น 
    สําหรับข้อดีของการแต่งพฤติกรรมคือ จะทําให้พฤติกรรมเปูาหมายค่อย ๆ เกิดขึ้น และเกิดขึ้นอย่างถาวร จะเป็นประโยชน์ในการสอนหรือปลูกฝังพฤติกรรมใหม่ ๆ แก่อินทรีย์ และจะช่วยให้อินทรีย์เกิดการเรียนรู้และสามารถมีพฤติกรรมใหม่ ๆ ที่พึงประสงค์ ส่วนข้อจํากัดของวิธีการแต่งพฤติกรรมคือ ผู้ที่ทําหน้าที่ปรับพฤติกรรมจะต้องมีความอดทน เพราะวิธีการแต่งพฤติกรรมนั้น จะต้องค่อยๆ ปลูกฝังพฤติกรรมไปทีละขั้น โดยจะต้องแน่ใจว่า พฤติกรรมในแต่ละขั้นตอนเกิดขึ้นอย่างสม่ําเสมอก่อนที่จะขยับไปปรับพฤติกรรมในอีกขั้นหนึ่งจนกระทั่งบรรลุเปูาหมาย นอกจากนี้ตัวเสริมแรงจะต้องมีประสิทธิภาพสูง และเป็นที่พึงประสงค์ของผู้รับการปรับพฤติกรรม

2. การให้ตัวแบบ เป็นกลวิธีในการสร้างหรือสอนพฤติกรรมใหม่วิธีหนึ่งโดยผู้สังเกตหรือผู้ที่ประสงค์จะเลียนแบบจากตัวแบบ สังเกตพฤติกรรมจากตัวแบบที่ผู้สังเกตหรือผู้ที่ประสงค์ จะเลียนแบบสนใจ 
    สําหรับข้อดีของวิธีการให้ตัวแบบคือ จะทําให้ความถี่ของการเกิดพฤติกรรมเปูาหมายหรือพฤติกรรมที่พึงประสงค์ค่อย ๆ เกิดขึ้น และค่อย ๆ มีความถี่สูงขึ้น และจะคงทนถาวรยิ่งขึ้น เมื่อให้การเสริมแรงแก่อินทรีย์สามารถเลียนแบบหรือแสดงพฤติกรรมที่พึงประสงค์ได้เช่นเดียวกับตัวแบบ นอกจากนี้ จะทําให้ผู้เลียนแบบเกิดพฤติกรรมใหม่ที่ไม่เคยเกิดมาก่อน และจะช่วยเอื้ออํานวยให้พฤติกรรมของ ผู้เลียนแบบที่เคยเรียนรู้มาก่อนแล้วให้มีแนวโน้มที่จะแสดงออกมา ส่วนข้อจํากัดของวิธีการให้ตัวแบบคือ หากใช้การให้ตัวแบบอย่างเดียวในการสร้างหรือสอนพฤติกรรมใหม่ การเกิดพฤติกรรมใหม่ที่พึงประสงค์อาจจะเกิดได้ช้า ด้วยเหตุนี้ ควรใช้การให้ตัวแบบควบคู่กับการเสริมแรงทางบวก การให้ข้อมูลย้อนกลับและสิ่งเร้าที่จําแนกความแตกต่าง เพื่อให้พฤติกรรมที่พึงประสงค์ต้องการจะสร้างหรือสอนนั้นเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ ควรจะพิจารณาเกี่ยวกับการคัดเลือกตัวแบบ ตลอดทั้งกิจกรรม ที่จะให้เลียนแบบ เพื่อมิให้ไร้ประโยชน์ และเสียเวลาในการศึกษาทดลอง

การรักษาพฤติกรรมที่ได้ปรับแล้วให้คงอยู่ต่อไป

    การรักษาพฤติกรรมที่ได้ปรับแล้วให้คงอยู่ต่อไป (ประเทือง ภูมิภัทราคม. 2547) ได้แก่ วิธีให้การเสริมแรง (Schedules of Reinforcement) ซึ่งแบ่งเป็นประเภทใหญ่ ๆ 2 ประเภทคือ

1. วิธีให้การเสริมแรงแบบต่อเนื่อง โดยให้แรงเสริมทุกครั้งที่พฤติกรรมเป้าหมายเกิดขึ้น

2. วิธีให้การเสริมแรงแบบเป็นครั้งคราวหรือแบบเว้นระยะ โดยให้แรงเสริมเป็น ครั้งคราว ตามเงื่อนไขการให้การเสริมแรง เช่น ตามเวลาหรือตามจํานวนครั้งที่พฤติกรรมเปูาหมายเกิดขึ้น ซึ่งวิธีให้การเสริมแรง แบบนี้ เป็นวิธีให้การเสริมแรงบางส่วนตามเงื่อนไขที่กําหนด ซึ่งจําแนกเป็นการเสริมแรงตามอัตราส่วนแน่นอน การเสริมแรงตามอัตราส่วนไม่แน่นอน การเสริมแรงตามเวลาแน่นอน และการเสริมแรงตามเวลาที่ไม่แน่นอน
    สําหรับผลของวิธีให้การเสริมแรงที่มีต่อพฤติกรรมนั้นมีดังต่อไปนี้ คือ ผลของวิธีให้การเสริมแรงแบบต่อเนื่องที่มีต่อพฤติกรรม จะทําให้พฤติกรรมเป้าหมายเกิดอย่างสม่ําเสมอ แต่หากระงับหรือยุติการให้การเสริมแรง จะมีผลทําให้ความถี่ของการเกิดพฤติกรรมเปูาหมายลดลงและยุติในที่สุด ส่วนผลของวิธีให้การเสริมแรงแบบเป็นครั้งคราว หรือแบบเว้นระยะที่มีต่อพฤติกรรม จะทําให้พฤติกรรมเปูาหมายเกิดอย่างสม่ําเสมอและมีความคงทนอยู่นาน ยากที่จะยุติ หรือโอกาสที่พฤติกรรมเป้าหมายจะลดลงนั้นมีน้อยมาก แม้ว่าจะระงับหรือยุติการให้การเสริมแรง
    นอกจากนี้ องค์ประกอบที่จะช่วยรักษาพฤติกรรมที่ได้ปรับแล้วให้คงอยู่ต่อไปและพัฒนาไปในทิศทางที่พึงประสงค์ ได้แก่ สภาพแวดล้อม อาทิ ครู เพื่อน ผู้ปกครอง บรรยากาศของการเรียน บรรยากาศของการปกครองชั้น สภาพความสัมพันธ์ภายในครอบครัว ฯลฯ นอกจากนี้ยังได้แก่ การฝึก ผู้ใกล้ชิดกับผู้ที่ได้รับการปรับพฤติกรรม อาทิ ครู ผู้ปกครอง บิดา มารดา ให้มีความรู้และมีประสบการณ์เกี่ยวกับวิธีปรับพฤติกรรมอย่างง่าย ๆ ไม่สลับซับซ้อนแต่ให้มีประสิทธิภาพ เพื่อผู้ใกล้ชิดกับผู้รับการปรับพฤติกรรมจะได้มีโอกาสช่วยให้พฤติกรรมที่ได้ปรับแล้วให้คงอยู่ต่อไป อย่างไรก็ตาม วิธีการที่พึงประสงค์ที่สุดของการปรับพฤติกรรม คือ การควบคุมตนเอง สามารถเข้าใจกระบวนการเรียนรู้เงื่อนไขผลกรรม ก็จะช่วยให้เขาสามารถแสดงพฤติกรรมหรือมีการกระทําที่เหมาะสม ตลอดทั้งสามารถตระหนักถึงผลกรรมที่จะเกิดขึ้นตามมาจากการแสดงพฤติกรรมต่าง ๆ ของเขา และเมื่อผู้รับ การปรับพฤติกรรมที่พฤติกรรมของเขาได้รับการปรับแล้วนั้น สามารถรู้จักการควบคุมตนเอง ความจําเป็นจะต้องอาศัยผู้ปรับพฤติกรรมต่อไปอีกนั้นก็ยุติลง
    วิธีปรับพฤติกรรมนั้นมีด้วยกันอยู่หลายวิธี ได้แก่ การเพิ่มพฤติกรรม หมายถึง การที่พฤติกรรมที่พึงประสงค์เกิดขึ้นด้วยระดับความถี่ต่ํา นักปรับพฤติกรรมก็จะหาทางเพิ่มพฤติกรรมนั้นให้เกิดขึ้นด้วยความถี่ที่สูงขึ้น ประกอบด้วยการเสริมแรงทางบวก การเสริมแรงทางลบ การลดพฤติกรรม ได้แก่ การที่พฤติกรรมเป้าหมายเป็นพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์และเกิดขึ้นด้วยความถี่ที่สูง นักปรับพฤติกรรมจะทําให้พฤติกรรมนั้นเกิดขึ้นด้วยความถี่น้อยลง หรือไม่เกิดขึ้นเลย ประกอบด้วยการลงโทษ การให้เวลานอก การปรับสินไหม การหยุดยั้งการให้การเสริมแรง การสร้างพฤติกรรมใหม่ ประกอบด้วยวิธีการต่าง ๆ หลายวิธี เช่น การแต่งพฤติกรรม และการให้ตัวแบบและการรักษาพฤติกรรมที่ได้ปรับแล้วให้คงอยู่ต่อไป โดยใช้วิธีให้การเสริมแรง คือให้การเสริมแรงแบบต่อเนื่องโดยให้แรงเสริมทุกครั้งที่พฤติกรรมเป้าหมายเกิดขึ้น และให้การเสริมแรงแบบเป็นครั้งคราวหรือแบบเว้นระยะ โดยให้แรงเสริมเป็นครั้งคราว ตามเงื่อนไขการให้การเสริมแรง